Het omstandereffect

Ik ben onlangs bij ons in Heeze naar een cabaretavond geweest in het kader van de Brabantse Dag. Het is een cultuurfestival dat al een halve eeuw bestaat en zoveel sympathie heeft dat het niet bedreigd wordt door terugtrekkende sponsors, zoals bij veel andere evenementen.
Het waren conferences van Annika Campfens en twee Belgen. Ik heb erg gelachen, vooral om de Vlamingen, alleen al vanwege hun taaltje. De ene was van Marokkaanse origine, genaamd Arbi El Ayachi, de ander heette Han Solo. Leuk!
Het was georganiseerd in een evenemententent (9x woordwaarde) met vijfhonderd stoelen. Als ouwe rot in het congressenvak vallen mij dan een heleboel dingen op die ik graag met jullie deel.

Zo was de tent heel lang en smal, een pijpenla dus. Het betekent dat de achterste rijen bijna niks zagen want het podium was maar een halve meter hoog en dat moet eigenlijk boven zittende mensen uitkomen, dus een meter hoog zijn. En de artiesten houden met dat lage podium geen rekening want spelen doodleuk complete scènes op de grond, die dan aan driekwart van het publiek voorbijgaan.

Wat viel mij nog meer op?
De stoelen waren keurig gekoppeld zoals door het Besluit Brandveilig Gebruik van Bouwwerken voorgeschreven. Maar dicht opeen zaten we wel. Want de plastic kuipstoeltjes waren smal en de ruimte tussen de rijen was minder dan de voorgeschreven 45 cm. Zodat de lege plekken met veel wurmen en uitsorteren volliepen en we in elkaars comfortzone zaten.

Licht uit, spot aan
De spotlights gingen aan, de deuren gingen dicht en het zaallicht ging uit. Prima! Prima?! Waarom moeten we eigenlijk in het totale duister zitten? Omdat we anders met elkaar gaan kletsen? Na de tiende rij kon je het programmablaadje al niet meer lezen. En wie achterin zat had al helemaal niet meer het gevoel dat ie erbij hoorde. Want de voorstelling is daar gereduceerd tot een TV-scherm in een donkere woonkamer met een paar honderd schimmen voor je ogen.

Er was geen opgehangen en er waren geen coulissen gemaakt, dus na het eerste optreden kon de cabaretière niet zoals gebruikelijk plechtig afgaan en weer terugkomen voor het aanhoudende applaus. Ai, ze hadden het achterdoek waarlangs ze was opgekomen dichtgesnoerd. Gelukkig was dat foutje hersteld voor de artiesten die na de pauze kwamen.

Frisse lucht
Nou was de tent niet zo hoog, ik schat 3,5 meter waardoor met alle deuren dicht en volle bak het op deze zomeravond gauw heel warm werd. Het is bekend dat mensen kacheltjes zijn van 100 Watt en 7,5 liter frisse lucht per seconde moeten hebben. Maar met beide was geen rekening gehouden in de tent. Er waren voldoende meters vluchtdeuren hoor, keurig volgens het Bouwbesluit. Maar die waren allemaal dichtgegaan bij aanvang; net als in een echte schouwburg. En niemand durft tussendoor op te staan om een vluchtdeur open te zetten, laat staan te roepen Kan er misschien een raampje open, of woorden van gelijke strekking. En weet u hoe dat komt? Dat we ons net als kikkers in een ketel laten koken zonder eruit te springen? Omdat mensen zich gedragen volgens het Omstandereffect. Het omstandereffect is een psychologisch fenomeen dat zegt ‘Hoe groter de groep, hoe langer men op elkaar wacht met ingrijpen.' Het bekendst is het waarbij iemand uit een grote groep in het water valt en gered moet worden. Bij mijn laatste Franse campingvakantie trad het fenomeen ook op toen ons hele caravanblok zonder stroom zat en na een uur nog niemand naar de receptie was gelopen om dat te melden. Echt waar. Denk dus eens aan het omstandereffect als je zelf eens een volle tent hebt.

Ton Soons Ir.
Ton Soons is inspecteur bij Het Erkende Congresbedrijf en directeur van Winning Words, een trainings- en adviesbureau voor presenteren en congresseren. Op 22 september a.s. geeft hij een cursus "Alles over vergaderruimten". Zie ook www.winningwords.nl.

Datum: 2 september 2009